Ռելեներ և կառավարում

Ցանկացած ռելե երկու անկախ մաս է՝ կոճ, որին դուք հրաման եք տալիս, և կոնտակտներ, որոնք այդ հրամանը կատարում են։ Կոճն ունի իր լարումը (12, 24, 230 Վ), կոնտակտները՝ իրենց թույլատրելի հոսանքն ու բեռը։ Դրանք ամենից հաճախ շփոթում են՝ «coil 230 V» գրությունն ասում է կառավարման մասին, ոչ թե այն, որ ռելեն կոմուտացնում է միայն 230 Վ։

Կոնտակտը լինում է նորմալ բաց (NO) և նորմալ փակ (NC)։ «Նորմալ» նշանակում է «քանի դեռ կոճը սնուցում չունի»։ NO-ն կփակվի, երբ կոճը հոսանք ստանա, NC-ն՝ հակառակը, կբացվի։ Վթարային ազդանշանը կառուցում են NC-ի վրա՝ այդ դեպքում լարի կտրվածքն ինքն է վթար համարվում։

Կոճի և կոնտակտների բաժանումը տալիս է հիմնական հարմարությունը՝ կառավարման շղթան կարելի է անել ցածր լարման և անվտանգ, իսկ ուժայինը թողնել 230 կամ 400 Վ։ 24 Վ կոճակը պատին, ուժային կոնտակտը վահանակում՝ կոճակի լարին դիպչելն այլևս վտանգավոր չէ։

Իմպուլսային (բիստաբիլ) ռելեն վիճակը փոխում է ամեն կարճ իմպուլսի դեպքում և հետո ինքն է պահում։ Սա լուծում է հին խնդիրը՝ լույսը երկար միջանցքում չորս-հինգ կառավարման կետով։ Անցումային անջատիչների վրա պետք է ծանր սխեմա՝ խաչաձև լարերով, իսկ իմպուլսային ռելեով բավական է դնել սովորական կոճակներ և հավաքել դրանք կոճի մեկ շղթայում՝ կոճակները կարող են լինել ցանկացած քանակի, և ևս մեկը ավելացնել կարելի է հետո։

Ժամանակի ռելեն հաշվում է ինտերվալ՝ միացնել ուշացումով, անջատել ուշացումով, տալ իմպուլս պարբերության մեկ անգամ։ Աստիճանավանդակի ավտոմատը դրա մասնավոր դեպքն է իր խնդրի տակ՝ սեղմեցին կոճակը, լույսը վառվում է սահմանված ժամանակ և ինքն հանգչում։ Լավ աստիճանավանդակային ավտոմատը նաև նախազգուշացնում է թարթումով կես րոպե առաջ, որ ոչ ոք չմնա մթության մեջ աստիճանների կիսին։

Ֆոտոռելեն միացնում է բեռը մգանալիս։ Իր տվիչը պարտադիր դնում են այնտեղ, ուր չի հասնում կառավարվող լուսատուի լույսը՝ այլապես ռելեն կմիացնի լույսը, կտեսնի հենց դա և կանջատի, և այդպես ամբողջ գիշեր։

Ջերմային ռելեն շարժիչի պաշտպանությունն է այն բանից, ինչ չի տեսնում ավտոմատը։ Ավտոմատը որսում է կարճ միացումը և կոպիտ ծանրաբեռնումը, իսկ շարժիչին սպանում է ուրիշ բան՝ երկարատև աշխատանքը անվանականից 15–20%-ով բարձր հոսանքով։ Հոսանքը մի քիչ աճեց, ավտոմատը լռում է, փաթույթը շաբաթներով տաքանում է և մի օր ծակվում։ Ջերմային ռելեն ունի նույն ջերմային իներցիան, ինչ փաթույթը, և անջատում է հենց այդ ռեժիմը։ Իր ուստավկան դնում են ըստ շարժիչի պիտակի հոսանքի, ոչ թե «աչքաչափով»։

Հսկման ռելե ընդհանուր անվանումն է այն ապարատների, որոնք հետևում են մեծությանը և հրաման տալիս՝ լարման, փուլերի, հոսանքի, մակարդակի, ջերմաստիճանի։ Վահանակում դրանք ուժը չեն կոմուտացնում իրենք, այլ կառավարում են կոնտակտորը՝ ռելեն մտածում է, կոնտակտորն աշխատում։

Գործնական օրինակ պոմպի վրա՝ ավտոմատ կարճ միացման, ջերմային ռելե ծանրաբեռնման, փուլերի հսկման ռելե փուլի կորստի, կոնտակտոր գործարկման ու կանգի, START/STOP կոճակներ ցածր լարման շղթայում։ Ամեն ապարատ պատասխանատու է մեկ դժբախտության համար՝ այդպես սխեման և կարդացվում է, և վերանորոգվում։